آموزش بازی زرتز

تخته‌ی بازی با ۳۷ حلقه (به شکل شش‌ضلعی‌های توخالی)، ۶ گوی سفید، ۶ گوی خاکستری، ۶ گوی مشکی، ۲۰ مهره‌ی چوبی (۱۰ قرمز و ۱۰ آبی)، یک کیسه‌ی پارچه‌ای، دفترچه راهنما.

تخته را در وسط قرار دهید. هر بازیکن ۱۰ مهره از یک رنگ برمی‌دارد. گوی‌ها را در کیسه ریخته و ۴ گوی به‌طور تصادفی بیرون بکشید و روی ۴ حلقه‌ی مشخص (که معمولاً با نقطه‌های ریز یا رنگ متفاوت روی تخته نشان داده شده‌اند) بگذارید. این حلقه‌ها در گوشه‌های تخته قرار دارند. بازیکن شروع‌کننده را به توافق تعیین کنید.

1. آماده‌سازی اولیه: تخته را وسط میز بگذارید. هر بازیکن یک رنگ از مهره‌های چوبی (مثلاً قرمز و آبی) انتخاب می‌کند و ۱۰ مهره از آن رنگ برمی‌دارد. بقیه مهره‌ها کنار گذاشته می‌شوند. گوی‌های شیشه‌ای (۶ گوی سفید، ۶ گوی خاکستری و ۶ گوی مشکی) را در یک کیسه بریزید و تکان دهید. سپس به‌طور تصادفی ۴ گوی از کیسه بیرون بیاورید و آن‌ها را روی ۴ حلقه‌ی مشخص شده روی تخته (که معمولاً با نقطه‌های کوچک نشان داده شده‌اند) قرار دهید. این حلقه‌ها در گوشه‌های تخته هستند. بقیه گوی‌ها در کیسه می‌مانند.

2. نوبت بازیکن: بازیکنی که شروع می‌کند (می‌توانید با پرتاب سکه یا هر روش دیگری تعیین کنید) باید یکی از دو عمل زیر را انجام دهد: یا یک مهره از رنگ خود را روی یک حلقه‌ی خالی بگذارد (این حلقه‌ها در ابتدا فقط ۴ حلقه‌ی دارای گوی هستند، بقیه خالی‌اند) یا یک گوی از روی تخته بردارد. برداشتن گوی فقط زمانی مجاز است که آن گوی حداقل با یک مهره از رنگ خودتان همسایه باشد (در خط مستقیم و مجاور). مثلاً اگر یک گوی سفید روی حلقه‌ای باشد که یک مهره‌ی قرمز در کنارش است، بازیکن قرمز می‌تواند آن را بردارد.

3. قانون برداشتن گوی: وقتی یک گوی را برمی‌دارید، آن را جلوی خودتان می‌گذارید و این گوی امتیاز محسوب می‌شود. اما مراقب باشید: اگر برداشتن یک گوی باعث شود که یک یا چند حلقه‌ی خالی به وجود بیاید که دیگر به هیچ گوی یا مهره‌ای متصل نیستند (یعنی ایزوله شوند)، آن حلقه‌ها از بازی حذف می‌شوند. مثلاً اگر یک گوی را بردارید و حلقه‌ای که پشت آن بود خالی شود و هیچ راهی برای رسیدن به آن وجود نداشته باشد (یعنی هیچ مهره یا گوی دیگری در اطرافش نباشد)، آن حلقه برای همیشه از تخته حذف می‌شود. این قانون مهم است چون می‌تواند دسترسی شما را به گوی‌های آینده محدود کند.

4. ادامه بازی: بازیکنان به نوبت یکی از دو عمل (گذاشتن مهره یا برداشتن گوی) را انجام می‌دهند. هر بازیکن در هر نوبت فقط یک عمل انجام می‌دهد. بازی تا زمانی ادامه می‌یابد که یکی از شرایط پایان برقرار شود.

5. پایان بازی و برنده: بازی در یکی از این سه حالت پایان می‌یابد: ۱) یک بازیکن هر ۶ گوی سفید را برداشته باشد، ۲) یک بازیکن هر ۶ گوی خاکستری را برداشته باشد، ۳) یک بازیکن هر ۶ گوی مشکی را برداشته باشد. در این لحظه، بازی بلافاصله تمام می‌شود و آن بازیکن برنده است. اما اگر هیچ‌یک از این شرایط اتفاق نیفتد و کیسه‌ی گوی‌ها خالی شود یا تخته به جایی برسد که هیچ حرکت ممکنی نباشد، بازیکنی که بیشترین امتیاز (مجموع ارزش گوی‌های برداشته‌شده) را دارد برنده است. ارزش گوی‌ها: سفید = ۱، خاکستری = ۲، مشکی = ۳.

6. مثال از یک نوبت: فرض کنید نوبت شماست و روی تخته یک گوی سفید دارید که یک مهره‌ی آبی (مال حریف) در کنارش است و یک مهره‌ی قرمز (مال شما) در فاصله‌ی دو حلقه‌ای. شما می‌توانید یک مهره‌ی قرمز جدید روی حلقه‌ی خالی بین گوی و مهره‌ی قرمزتان بگذارید تا گوی را محاصره کنید و در نوبت بعدی آن را بردارید. یا اگر گوی سفید الان مجاور مهره‌ی قرمز شماست، می‌توانید مستقیماً آن را بردارید. اما مراقب باشید که با برداشتن گوی، حلقه‌های اطرافش حذف نشوند.

7. قانون حذف حلقه (جزئیات): بعد از هر برداشتن گوی، باید بررسی کنید که آیا حلقه‌های خالی جدیدی که به وجود آمده‌اند، ایزوله هستند یا نه. یک حلقه‌ی خالی ایزوله است اگر هیچ حلقه‌ی پر (دارای گوی یا مهره) در همسایگی مستقیم (افقی، عمودی یا مورب) نداشته باشد. اگر چنین حلقه‌ای پیدا شود، آن را از تخته بردارید. این حذف می‌تواند زنجیره‌ای باشد؛ یعنی بعد از حذف یک حلقه، حلقه‌های خالی دیگری هم ممکن است ایزوله شوند و آن‌ها هم حذف می‌شوند. این کار تا جایی ادامه می‌یابد که دیگر حلقه‌ی ایزوله‌ای نباشد.

قوانین مرجع: هر بازیکن در نوبت خود باید دقیقاً یکی از دو عمل را انجام دهد: (الف) قرار دادن یک مهره از رنگ خود روی یک حلقه‌ی خالی، یا (ب) برداشتن یک گوی از روی تخته که در همسایگی مستقیم (افقی، عمودی یا مورب) حداقل یک مهره از رنگ خودش قرار دارد. پس از برداشتن گوی، تمام حلقه‌های خالی که دیگر هیچ همسایه‌ی پری ندارند (یعنی هیچ گوی یا مهره‌ای در مجاورتشان نیست) باید از تخته حذف شوند. این حذف ممکن است به‌صورت آبشاری ادامه یابد. برداشتن گوی امتیاز دارد: سفید=۱، خاکستری=۲، مشکی=۳. بازی بلافاصله پایان می‌یابد اگر بازیکنی هر ۶ گوی از یک رنگ را برداشته باشد. اگر بازی بدون تحقق این شرط به بن‌بست برسد (مثلاً کیسه خالی شود یا هیچ حرکتی ممکن نباشد)، برنده کسی است که مجموع امتیاز گوی‌هایش بیشتر باشد. در صورت تساوی، بازیکنی که گوی‌های بیشتری برداشته برنده است و اگر باز هم مساوی بود، بازی مساوی است. تعداد مهره‌های هر بازیکن محدود به ۱۰ است و اگر تمام شود، فقط می‌تواند گوی بردارد. هیچ محدودیتی برای تعداد گوی‌هایی که می‌توانید بردارید وجود ندارد.