آموزش بازی گو

تخته‌ی چوبی یا پلاستیکی با خطوط ۹×۹، ۱۳×۱۳ یا ۱۹×۱۹، تعداد زیادی سنگ سیاه و سفید (معمولاً ۱۸۱ سیاه و ۱۸۰ سفید برای تخته ۱۹×۱۹)، ظرف‌های نگهداری سنگ، و دفترچه‌ی راهنما.

تخته را بین دو بازیکن قرار دهید؛ بازیکن سیاه معمولاً در پایین و بازیکن سفید در بالا می‌نشیند. تخته خالی شروع می‌شود و هیچ سنگی از قبل روی آن نیست. بازیکن سیاه اولین سنگ را در هر نقطه‌ای که بخواهد می‌گذارد. اگر تخته ۱۹×۱۹ باشد، در مسابقات رسمی ممکن است چند سنگ هندی (مانند نقاط ستاره‌دار) مشخص شده باشند، اما برای شروع بازی لازم نیست.

1. آشنایی با تخته و سنگ‌ها: تخته‌ی استاندارد گو ۱۹×۱۹ خط دارد که ۳۶۱ نقطه‌ی تقاطع را می‌سازد. برای مبتدیان، تخته‌های ۹×۹ یا ۱۳×۱۳ هم رایج است. بازیکنی که سنگ‌های سیاه را دارد، نوبت اول را آغاز می‌کند. هر بازیکن در نوبت خود یا یک سنگ روی یک نقطه‌ی خالی می‌گذارد یا پاس می‌دهد. سنگ‌ها بعد از گذاشتن، حرکت نمی‌کنند مگر اینکه حریف آن‌ها را محاصره کند و از تخته بردارد.

2. قانون محصور شدن و برداشتن سنگ: سنگ‌ها از طریق خطوط (نه قطرها) به هم متصل می‌شوند. هر سنگ یا گروه متصل، تعدادی 'نفس' دارد که همان نقاط خالی مجاور است. وقتی حریف تمام نفس‌های یک سنگ یا گروه را اشغال کند، آن سنگ‌ها بلافاصله از تخته برداشته می‌شوند. مثال: اگر یک سنگ سفید در مرکز تخته باشد، چهار نفس دارد. اگر سیاه هر چهار نقطه‌ی مجاور را پر کند، سنگ سفید برداشته می‌شود و سیاه امتیاز می‌گیرد.

3. حرکت ممنوع 'انتحار': گذاشتن سنگی که هیچ نفسی نداشته باشد و نتواند سنگی از حریف را بردارد، ممنوع است. اما اگر همین حرکت بتواند یک یا چند سنگ حریف را محاصره کند، مجاز است. این حالت 'برداشت' نام دارد و در آن سنگ خودی نفس پیدا می‌کند. مثال: اگر با گذاشتن سنگ، یک گروه حریف که قبلاً نفس داشت را محاصره کنید، آن گروه برداشته می‌شود و حرکت شما قانونی است.

4. قانون 'کو' (تکرار): قانون کو از تکرار بی‌پایان یک وضعیت جلوگیری می‌کند. اگر در یک حرکت، سنگی برداشته شود و بلافاصله بازیکن حریف بتواند با برداشتن همان سنگ، تخته را به وضعیت قبل برگرداند، این بازگشت ممنوع است. به‌عبارت دیگر، بازیکن باید حداقل یک نوبت صبر کند. مثال: اگر سیاه یک سنگ سفید را بردارد و سفید بتواند با همان نقطه سنگ سیاه را بردارد و وضعیت دوباره تکرار شود، سفید نمی‌تواند فوراً این کار را بکند.

5. پایان بازی و شمارش قلمرو: بازی وقتی تمام می‌شود که هر دو بازیکن به‌ترتیب پاس بدهند. سپس امتیازها محاسبه می‌شود. در روش سنتی، امتیاز هر بازیکن از تعداد نقاط خالی داخل قلمروی او به‌علاوه‌ی تعداد سنگ‌های حریف که برداشته (اسیر) به‌دست می‌آید. همچنین سنگ‌های مرده‌ای که هنوز روی تخته هستند، در پایان به‌عنوان اسیر در نظر گرفته می‌شوند. بازیکنی که امتیاز بیشتری داشته باشد برنده است. در مسابقات رسمی، امتیاز کومیداشی (معمولاً ۶.۵ برای سیاه) به سفید داده می‌شود تا برتری نوبت اول جبران شود.

6. قلمرو و مرزها: قلمرو به نقاط خالی گفته می‌شود که کاملاً با سنگ‌های یک رنگ احاطه شده باشند و هیچ سنگی از حریف در آن نباشد. تشخیص قلمرو در پایان بازی نیاز به دقت دارد. معمولاً بازیکنان قبل از پاس دادن، نقاط مرده‌ی حریف را برمی‌دارند. اگر در مورد زنده بودن یک گروه اختلاف باشد، بازی ادامه می‌یابد تا وضعیت مشخص شود. مثال: یک گروه سنگ با دو چشم (دو ناحیه‌ی خالی جداگانه که نمی‌توانند همزمان اشغال شوند) همیشه زنده است.

7. حرکت‌های پایانی و برداشتن سنگ‌های مرده: در پایان بازی، بازیکنان می‌توانند سنگ‌های مرده‌ی حریف را که داخل قلمروی خودشان هستند، به‌عنوان اسیر بردارند. این کار معمولاً قبل از شمارش انجام می‌شود. اگر بازیکنی فکر کند سنگی مرده است اما حریف آن را زنده بداند، بازی ادامه می‌یابد تا مشخص شود. در بازی‌های غیررسمی، بازیکنان ممکن است به توافق برسند. در مسابقات رسمی، قوانین دقیق‌تری برای این موارد وجود دارد.

8. استثناهای قانونی و توافق‌ها: در گو، برخی موقعیت‌های پیچیده مانند گروه‌های دوجانبه‌ی زنده (سکی) وجود دارد که نه‌کسی می‌تواند آن‌ها را بکشد و نه قلمرو محسوب می‌شوند. در این موارد، معمولاً آن نقاط خالی امتیاز ندارند. همچنین قوانین مختلفی برای شمارش وجود دارد (مثلاً روش چینی با امتیاز برای سنگ‌ها). برای بازی رقابتی، بهتر است با قوانین توافقی (مثل قوانین ژاپنی یا چینی) آشنا شوید و از قبل در مورد کومیداشی و روش شمارش توافق کنید.

قوانین اصلی: ۱) سنگ‌ها فقط روی نقاط تقاطع خطوط گذاشته می‌شوند. ۲) هر سنگ یا گروه، نفس‌هایش نقاط خالی مجاور در جهت‌های چهارگانه است. ۳) اگر نفس‌ها به صفر برسد، سنگ‌ها حذف می‌شوند. ۴) حرکت انتحاری ممنوع است مگر اینکه باعث برداشتن سنگ حریف شود. ۵) قانون کو: تکرار وضعیت قبلی بلافاصله ممنوع است. ۶) بازی با پاس متوالی دو بازیکن تمام می‌شود. ۷) در شمارش، نقاط خالی محصور شده به‌عنوان قلمرو امتیاز دارند و سنگ‌های اسیر شده امتیاز منفی دارند. ۸) کومیداشی معمولاً ۶.۵ امتیاز برای سفید است. ۹) گروه‌های با دو چشم زنده هستند. ۱۰) در موارد سکی، نقاط خالی بدون امتیازند.